راهنمای کامل بی‌اختیاری ادرار؛ از علل و علائم تا بهترین روش های پیشگیری

بی‌اختیاری ادرار یکی از مشکلات شایع و ناراحت ‌کننده‌ای است که بر کیفیت زندگی افراد تأثیر قابل توجهی می‌گذارد. این مشکل که به عدم توانایی کنترل جریان ادرار اشاره دارد. این مقاله مروری به بررسی علل، انواع، و روش‌های درمانی بی‌اختیاری ادرار پرداخته و به مخاطبان کمک می‌کند تا با شناخت بهتر این مشکل، راهکارهای مناسبی را برای مدیریت و بهبود آن بیابند.

02:20

انواع بی اختیاری ادرار

بی اختیاری ادرار چیست؟

بی‌اختیاری ادرار به وضعیتی گفته می‌شود که فرد نمی‌تواند ادرار خود را به‌ طور ارادی کنترل کند و به‌ صورت ناخواسته نشت ادرار اتفاق می‌افتد. این مشکل در میان افراد مسن، زنان پس از زایمان و افرادی که به بیماری ‌های خاصی مبتلا هستند، شایع ‌تر است. بی ‌اختیاری ادرار به دلایل مختلفی رخ می‌دهد که در ادامه مقاله مفصل تر توضیح خواهیم داد. نکته بسیار مهم، درمان سریع این بیماری با مراجعه به فلوشیپ کف لگن است.

علائم بی اختیاری ادرار

علائم بی‌اختیاری ادرار بسته به نوع آن و شدت بیماری متفاوت است. برخی از علائم رایج عبارت‌اند از:

• نشت ناخواسته ادرار هنگام فعالیت بدنی یا فشار ناگهانی:  این حالت در بی ‌اختیاری استرسی  شایع است و هنگام سرفه، عطسه، خندیدن یا بلند کردن اجسام سنگین رخ می‌دهد.
• احساس ناگهانی و قوی نیاز به ادرار کردن:  این علامت در بی‌اختیاری مشاهده می‌شود، که فرد فوراً نیاز به تخلیه مثانه احساس می‌کند و قبل از رسیدن به دستشویی دچار نشت ادرار می‌شود.
• نیاز مکرر به ادرار کردن:  افرادی که بی‌اختیاری دارند، به ‌طور مکرر و در دفعات زیاد احساس نیاز به ادرار داشته باشند، حتی اگر مثانه ‌شان به‌ طور کامل پر نشده باشد.
• احساس عدم تخلیه کامل مثانه و نشت مداوم ادرار:  این علامت معمولاً در بی ‌اختیاری دیده می‌شود که به دلیل پر شدن بیش از حد مثانه و عدم تخلیه کامل آن، ادرار به‌ طور مداوم نشت می‌کند.
• بلند شدن مکرر برای ادرار در شب:  افرادی که بی‌اختیاری ادرار دارند، به دفعات زیادی در طول شب برای رفتن به دستشویی از خواب بیدار می‌شوند.
• خیس شدن لباس زیر یا احساس رطوبت مداوم:  افرادی که دچار نشت ادرار هستند، لباس زیرشان خیس می‌شود و احساس رطوبت مداوم دارد.

بیشتر بخوانید: درمان بی اختیاری ادرار

علل بی اختیاری ادرار

• ضعیف شدن عضلات کف لگن: عضلات کف لگن که از مثانه و مجاری ادرار پشتیبانی می‌کنند، به دلایل مختلف مانند افزایش سن، زایمان‌ های متعدد یا جراحی‌ های لگنی، ضعیف می‌شوند. ضعف این عضلات به نشت ادرار و بی ‌اختیاری منجر می‌شود.
• مشکلات عصبی: آسیب به اعصاب کنترل ‌کننده مثانه به دلایلی مانند سکته مغزی، دیابت، مولتیپل اسکلروزیس (ام‌اس) یا آسیب‌ های نخاعی باعث بی ‌اختیاری ادرار می‌شود. این اختلالات عملکرد طبیعی مثانه را مختل می‌کنند.
• عفونت ‌های ادراری:  عفونت‌ های مجاری ادراری باعث تحریک مثانه و بروز علائم بی‌اختیاری فوریتی می‌شوند. این حالت معمولاً با احساس سوزش هنگام ادرار و نیاز فوری به تخلیه مثانه همراه است.
• تغییرات هورمونی در زنان:  کاهش استروژن در دوران یائسگی بر بافت ‌های مثانه و مجرای ادرار تأثیر گذاشته و به بی‌اختیاری ادرار منجر می‌شود. این تغییرات باعث ضعیف شدن عضلات و بافت‌ های اطراف مثانه می‌شود.
• بارداری و زایمان:  بارداری و زایمان به عضلات و اعصاب کف لگن فشار آورده و آنها را ضعیف می‌کنند. این امر احتمال بروز بی‌اختیاری  را در زنان افزایش می‌دهد.
• چاقی:  وزن اضافی فشار بیشتری بر مثانه و عضلات لگن وارد می‌کند، که این موضوع باعث بی‌اختیاری ادرار می‌شود.
• مصرف برخی داروها:  برخی داروها مانند داروهای ادرارآور، آرام ‌بخش‌ ها و داروهای خواب ‌آور روی عملکرد مثانه تأثیر گذاشته و به بی‌اختیاری ادرار منجر می‌شوند.
• بیماری‌ های خاص:  بیماری‌ هایی مانند آلزایمر، پارکینسون، آسیب‌ های نخاعی و دیابت عملکرد عصبی مثانه را مختل کرده و باعث بی‌اختیاری می‌شوند.
• یبوست مزمن:  یبوست به مثانه فشار وارد کرده و کنترل ادرار را سخت ‌تر می‌کند. همچنین، فشار به عضلات لگن در هنگام تلاش برای دفع آنها را ضعیف کرده و خطر بی‌اختیاری را افزایش می‌دهد.

تشخیص بی اختیاری ادرار

تشخیص بی ‌اختیاری ادرار شامل ارزیابی کامل تاریخچه پزشکی بیمار، علائم و انجام معاینات فیزیکی است. بهترین متخصص زنان معمولاً سوالاتی درباره زمان، شدت و نوع نشت ادرار می‌پرسد و آزمایش ‌هایی مانند آزمایش ادرار برای بررسی عفونت یا مشکلات دیگر درخواست می‌کند. در برخی موارد، آزمایش ‌های ویژه ‌ای مانند آزمایش‌ های ادراری یورودینامیک برای اندازه‌ گیری عملکرد مثانه و مجاری ادراری یا سونوگرافی جهت بررسی ساختار مثانه و باقی ‌مانده ادرار پس از تخلیه انجام می‌شود. این ارزیابی‌ها به پزشک کمک می‌کنند تا نوع بی ‌اختیاری را شناسایی کرده و مناسب ‌ترین روش درمانی را تعیین کند.

بیشتر بخوانید: صندلی بی اختیاری ادرار

روش های پیشگیری از بی اختیاری ادرار

پیشگیری از بی‌اختیاری ادرار با رعایت برخی نکات در سبک زندگی و انجام تمرینات خاص امکان ‌پذیر است. در زیر به روش‌های موثر پیشگیری اشاره شده است:

• تقویت عضلات کف لگن با انجام تمرینات کگل به جلوگیری از بی ‌اختیاری کمک می‌کند.
• چاقی فشار زیادی به مثانه و عضلات لگن وارد می‌کند اما کاهش وزن اضافی احتمال بی‌اختیاری را کاهش می‌دهد.
• نوشیدن میزان مناسبی از آب، نه خیلی کم و نه زیاد  به حفظ سلامت مثانه کمک می‌کند.
• برنامه‌ ریزی منظم برای رفتن به دستشویی و جلوگیری از نگه داشتن ادرار برای مدت طولانی
• یبوست به مثانه فشار وارد می‌کند و کنترل ادرار را دشوارتر می‌کند. رژیم غذایی سرشار از فیبر و مصرف آب کافی برای جلوگیری از یبوست بسیار موثر است.
• در صورت ابتلا به بیماری ‌هایی مانند دیابت یا عفونت‌ های ادراری، مدیریت صحیح آنها از بروز یا تشدید بی‌اختیاری پیشگیری می‌کند.
• ورزش ‌های منظم به تقویت عضلات بدن و بهبود عملکرد کلی سیستم ادراری کمک می‌کنند، اما باید از ورزش‌ های سنگین و فشارهای زیاد بر ناحیه لگن خودداری کرد.

سوالات متداول بی اختیاری ادرار

رژیم غذایی بر بی‌اختیاری ادرار تأثیر دارد؟
مصرف زیاد کافئین، الکل و نوشیدنی‌ های محرک بی ‌اختیاری را تشدید می‌کند. همچنین، خوردن غذاهای پرفیبر برای جلوگیری از یبوست و کمک به سلامت مثانه مؤثر است.

چه عواملی خطر ابتلا به بی‌اختیاری ادرار را افزایش می‌دهند؟
عوامل مختلفی از جمله چاقی، بارداری و زایمان، افزایش سن، یائسگی، برخی بیماری  ‌های عصبی و مصرف داروهای خاص خطر ابتلا به بی‌اختیاری را افزایش می‌دهند.

نتیجه گیری

بی‌اختیاری ادرار، اگرچه چالشی نگران ‌کننده به‌ نظر می‌رسد، اما با آگاهی و مراقبت می‌توان آن را مدیریت کرد و کیفیت زندگی را بهبود بخشید. این مشکل نباید به عنوان مانعی جدی برای زندگی شاد و فعال تلقی می‌شود؛ چراکه امروزه روش‌ های متعددی برای کنترل و درمان آن وجود دارد. مهم این است که افراد بدون خجالت، درباره این موضوع با پزشکان و متخصصان صحبت کنند و به دنبال راه‌ حل‌ های مناسب باشند. به یاد داشته باشیم که هیچ مشکلی بدون راه‌ حل نیست و گام اول برای رفع هر مشکلی، پذیرش آن و اقدام آگاهانه است.

دکتر مریم کرمعلی

دکتر مریم کرمعلی

جراح و متخصص زنان، زایمان و نازایی

فلوشیپ اختلالات کف لگن و جراح زیبایی زنان

– عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران از سال 1393 تا کنون
– عضو شورای پژوهشی دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی اراک از سال ۱۳۹۱ تا ۱۳۹۳
– عضو کمیته آزمون های بالینی کارآموزی و کارورزی از سال۱۳۹۱ تا ١٣٩٣
– عضو EDC دانشگاه علوم پزشکی اراک ١٣٩١ تا ١٣٩٣