تست نوار مثانه (تست یورودینامیک)، تستی است که به بررسی عملمرد مثانه، اسفنکترها و پیشابراه که ادرار را دخیره و آزاد می کنند، می پردازد. عمده دلیل انجام این تست، بررسی توانایی مثانه در نگه داری و تخلیه کامل ادرار می باشد. معمولا این آزمایش قبل از درمان بی اختیاری ادرار با جراحی انجام می شود .
این تست شامل آزمایش‌های سنجش سرعت جریان ادرار (یوروفلومتری)، اندازه گیری فشار و ظرفیت مثانه (سیستومتری)، بررسی فشار و جریان هنگام تخلیه و اندازه‌گیری ادرار باقی‌مانده است. این آزمایش‌ها به تشخیص علت بی‌اختیاری ادرار، تکرر ادرار، مثانه بیش‌فعال، ضعف عضلات مثانه و مشکلات تخلیه ادرار کمک می‌کنند. تست نوار مثانه، هر گونه انقباض غیر ارادی در مثانه که منجر به ترشح ادرار می شود را نیز نشان می دهد. مطلب ارائه شده توسط دکتر مریم کرمعلی متخصص زنان و زایمان، فلوشیپ اختلالات کف لگن و فلوشیپ کف لگن را مطالعه نمایید .
تست نوار مثانه
بررسی های دقیق شامل تصویربرداری از مثانه در وضعیت پر و خالی، بررسی فشار داخل مثانه و یا بررسی فعالیت های عصبی و عضلانی می باشد. نوع تست نیز با توجه به اطلاعات به دست آمده از وضعیت سلامتی و معاینات فیزیکی در نظر گرفته خواهد شد.
در بیشتر موارد، انجام تست نوار مثانه به آمادگی خاصی نیاز ندارد، تنها توصیه می شود بیمار تغییراتی را در میزان مایعات مصرفی و یا نحوه مصرف داروها ایجاد کند. بسته به نوع تست، ممکن است نیاز باشد بیمار با مثانه پر برای انجام تست مراجعه کند.
انجام این تست معمولا زمانی تجویز می شود که علائمی از مشکلات مجاری ادراری مشاهده شود. مشکلاتی از قبیل:
- تراوش ادرار
- تکرر ادرار
- ادرار دردناک
- نیاز فوری به دفع ادرار
- مشکلات مربوط به تخلیه کامل مثانه
- عود مجدد عفونت دستگاه ادراری
- جهت انجام این تست، موارد زیر از سوی پزشک بررسی خواهد شد:
- مدت زمانی که طول می کشد ادرار تولید شود
- حجم ادرار تولید شده
- توانایی و یا عدم توانایی توقف جریان ادرار
در ویدیوی بالا، دکتر مریم کرمعلی با شماره نظام پزشکی 98893، به زبان ساده توضیح می‌دهند که انواع تست نوار مثانه چگونه انجام می‌شوند، هرکدام چه کاربردی دارند و به تشخیص چه مشکلات ادراری کمک می‌کنند. پیشنهاد می‌کنیم برای آشنایی بیشتر با این آزمایش‌ها، ویدیو را با دقت تماشا کنید.
انواع تست نوار یورودینامیک
پزشک با توجه به علائمی مانند تکرر ادرار، تخلیه ناقص مثانه، بی‌اختیاری یا سابقه بیماری‌های عصبی مشخص می‌کند کدام آزمایش‌ها لازم هستند. بعضی تست‌ها بدون سوند انجام می‌شوند و برخی به اندازه‌گیری فشار داخل مثانه نیاز دارند.
| مشکل یا علامت بیمار | تست مرتبط | چه چیزی مشخص می‌شود؟ |
|---|---|---|
| ضعیف بودن جریان ادرار | یوروفلومتری | سرعت و الگوی خروج ادرار |
| احساس تخلیه ناقص مثانه | اندازه‌گیری PVR | حجم ادرار باقی‌مانده |
| تکرر و فوریت ادرار | سیستومتری | ظرفیت، فشار و انقباضات غیرارادی مثانه |
| نشت ادرار هنگام سرفه | فشار نقطه نشت | فشار هنگام نشت ادرار |
| شک به انسداد خروج ادرار | تست فشار-جریان | ارتباط فشار مثانه و سرعت ادرار |
| اختلال عصبی کنترل ادرار | الکترومیوگرافی | فعالیت عضلات کف لگن و اسفنکتر |
| اختلالات پیچیده تخلیه مثانه | یورودینامیک ویدئویی | ارتباط عملکرد مثانه با تصاویر دستگاه ادراری |
همچنین برخی از انواع تست های نوار مثانه عبارتند از:
– یوروفلومتری
در این تست، سرعت و حجم ادرار اندازه گیری می شود. جهت انجام تست، نمونه ادرار فرد گرفته می شود و ابزار مخصوصی، نموداری را تهیه می کند که تغییرات جریان ادرار را نشان می دهد. غیر طبیعی بودن نتایج تست می تواند به معنای ضعیف شدن عضلات مثانه و یا انسداد جریان ادرار باشد.
– اندازه گیری مقدار ادرار باقی مانده
در این تست همان طور که از نامش پیداست، حجم ادرار باقی مانده در مثانه بعد از ادرار کردن اندازه گیری خواهد شد. این تست توسط اولتراسوند و با استفاده از امواج صوتی انجام می شود و تصاویری از مثانه در اختیار پزشک قرار خواهد گرفت.
امکان انجام این تست با استفادده از کاتتر، لوله ای ظریف و انعطاف پذیر امکان پذیر می باشد.
– سیستومتری
در این تست، مشخص می شود که مثانه چه میزان ادرار را می تواند در خود نگه دارد، میزان فشار داخل مثانه و میزان پر بودن مثانه در زمان دفع ناگهانی ادرار اندازه گیری خواهد شد. از کاتتر برای تخلیه کامل مثانه استفاده می شود.
سپس کاتتر مخصوص و کوچک تری داخل مثانه قرار می گیرد تا میزان فشار داخل مثانه اندازه گیری شود.
بعد از تخیله کامل مثانه، مثانه با آب گرم پر می شود. اگر بیمار نیاز به دفع ناگهانی ادرار پیدا کند، حجم آب و فشار مثانه اندازه گیری خواهد شد.
– اندازه گیری فشار نقطه نشت
در این تست، فشار نقطه نشت در طول تست سیتومتری اندازه گیری خواهد شد. با پر شدن مثانه در تست سیتومتری، انقباضات ناگهانی اتفاق می افتد و مقداری آب به بیرون تراوش خواهد کرد. در این تست، فشار این نقطه اندازه گیری می شود.
– بررسی فشار جریان
در این تست، فشار مثانه به هنگام ادرار اندازه گیری می شود. بعد از تست سیتومتری، مثانه به طور کامل تخلیه می شود و در همین لحظه، فشار مثانه و جریان ادرار اندازه گیری خواهد شد. بررسی میزان فشار به تشخیص انسداد مثانه در بزرگ شدن پروستات کمک می کند.
– الکترومیوگرافی
در این تست از گیرنده های مخصوصی برای اندازه گیری فعالیت الکتریکی عضلات و اعصاب داخل و اطراف مثانه و اسفنکترها استفاده می شود. در صورتی که تشخیص داده شود که مشکل ادراری ناشی از آسیب عضلانی و یا عصبی است، الکترومیوگرافی انجام خواهد شد.
– تست های یورودینامیک ویدئویی
این تست ها، تصاویر و ویدئوهایی از مثانه در وضعیت پر و خالی را در اختیار پزشک قرار می دهند. اگر تست اشعه ایکس انجام شود، مثانه با مایع مخصوی پر می شود. در تست اولتراسوند نیز، مثانه با آب گرم پر می شود و امواج اولتراسوند تصاویری از مثانه را در اختیار پزشک قرار می دهد.
در طول تست نوار مثانه چه اتفاقی می افتد؟
بعد از انجام تست نوار مثانه، ممکن است بیمار تا چند ساعت هنگام ادرار کردن، احساس خوشانیدی نداشته باشد. نوشیدن یک لیوان آب هر نیم ساعت یک بار به مدت دو ساعت، به تسکین علائم کمک می کند.
مصرف آنتی بیوتیک به مدت دو روز، از بروز عفونت پیشگیری خواهد کرد. در صورت مشاهده علائمی از عفونت از قبیل تب و لرز و درد باید به پزشک متخصص فلوشیپ کف لگن مراجعه شود.
آیا همه انواع تست نوار مثانه برای هر بیمار لازم است؟
خیر، انجام تمام انواع تست نوار مثانه برای هر بیمار ضروری نیست. پزشک براساس علائمی مانند بی‌اختیاری ادرار، تکرر ادرار، ضعف جریان یا احساس تخلیه ناقص مثانه مشخص می‌کند کدام بررسی‌ها برای تشخیص مشکل لازم هستند. برای مثال، ممکن است یک بیمار تنها به بررسی اولیه نیاز داشته باشد، درحالی‌که فرد دیگری به دلیل علائم پیچیده، سابقه جراحی یا بیماری عصبی به آزمایش‌های تکمیلی احتیاج پیدا کند.
نتایج معاینه، آزمایش ادرار، سونوگرافی و سابقه درمان‌های قبلی نیز در انتخاب تست مؤثر هستند. تعداد بیشتر آزمایش‌ها همیشه به معنای تشخیص دقیق‌تر نیست. مهم این است که هر بررسی بتواند به سؤال مشخص پزشک پاسخ دهد و در تصمیم‌گیری درمانی تأثیر داشته باشد. بنابراین اگر فقط یک یا دو تست برای شما تجویز شده است، به معنای ناقص بودن بررسی نیست و نیازی به درخواست خودسرانه سایر آزمایش‌ها ندارید.
آمادگی برای انواع تست نوار مثانه چه تفاوتی دارد؟
آمادگی برای تست نوار مثانه به نوع آزمایش بستگی دارد. برای مثال، در بررسی سرعت جریان ادرار ممکن است لازم باشد با مثانه نسبتا پر مراجعه کنید، اما در سایر بررسی‌ها دستور متفاوتی دریافت کنید. پیش از مراجعه، موارد زیر را رعایت کنید.
| موضوع آمادگی | کاری که بیمار باید انجام دهد |
|---|---|
| پر بودن مثانه | برای یوروفلومتری طبق دستور مرکز با مثانه نسبتاً پر مراجعه کنید؛ از نوشیدن بیش‌ازحد آب خودداری کنید. |
| ناشتا بودن | معمولاً نیازی به ناشتایی نیست؛ مگر اینکه مرکز دستور دیگری داده باشد. |
| داروهای مصرفی | نام داروهای مثانه، ادرارآور و سایر داروها را اعلام کنید؛ بدون دستور پزشک مصرف آن‌ها را قطع نکنید. |
| عفونت ادراری | در صورت سوزش ادرار، تب یا تکرر غیرعادی، قبل از مراجعه به مرکز اطلاع دهید. |
| مدارک پزشکی | سونوگرافی، آزمایش ادرار، نوار مثانه قبلی و نسخه پزشک را همراه داشته باشید. |
| دفترچه ثبت ادرار | اگر پزشک درخواست کرده، زمان و مقدار دفع ادرار و نشت احتمالی را ثبت کرده و همراه بیاورید. |
| بارداری احتمالی | اگر یورودینامیک ویدئویی با اشعه ایکس تجویز شده، احتمال بارداری را پیش از آزمایش اطلاع دهید. |
پیش از مراجعه با مرکز انجام نوار مثانه تماس بگیرید و دستور آمادگی مخصوص آزمایش تجویزشده خود را دریافت کنید.
سوالات متداول درباره تست یورودینامیک
در این تست ها، ابتدا بیمار در دستگاه مخصوص ادرار می‌کند تا سرعت جریان اندازه‌گیری شود. سپس در صورت نیاز، سوندهای باریکی برای بررسی فشار و ظرفیت مثانه قرار می‌گیرند و عملکرد مثانه هنگام پرشدن و تخلیه ثبت می‌شود.
ظرفیت مثانه در بزرگسالان حدود ۳۵۰ تا ۶۰۰ میلی‌لیتر است. پس از ادرار کردن باید مقدار کمی ادرار باقی بماند؛ باقی‌مانده حدود ۱۰۰ تا ۱۵۰ میلی‌لیتر یا بیشتر می‌تواند نشانه تخلیه ناقص مثانه باشد.
انواع تست نوار مثانه شامل یوروفلومتری، اندازه‌گیری ادرار باقی‌مانده (PVR)، سیستومتری، تست فشار-جریان، فشار نقطه نشت، الکترومیوگرافی و یورودینامیک ویدئویی است. هرکدام بخش مشخصی از عملکرد مثانه و نحوه دفع ادرار را بررسی می‌کنند.
در بررسی‌های ساده مانند یوروفلومتری، سرعت و حجم ادرار بدون سوند اندازه‌گیری می‌شود. تست‌های پیشرفته‌تر با بررسی فشار مثانه، عملکرد عضلات و گاهی تصویربرداری، علت مشکلات پیچیده ادراری را دقیق‌تر مشخص می‌کنند.
برای بررسی بی‌اختیاری ادرار، بسته به نوع و شدت علائم، ممکن است سیستومتری یا تست فشار نقطه نشت تجویز شود. این آزمایش‌ها به تشخیص انقباضات غیرارادی مثانه و علت نشت ادرار هنگام فعالیت یا سرفه کمک می‌کنند.
اندازه‌گیری ادرار باقی‌مانده (PVR) و یوروفلومتری از بررسی‌های اولیه تخلیه ناقص مثانه هستند. اگر علت مشخص نشود، تست فشار-جریان می‌تواند به تشخیص انسداد مسیر ادرار یا ضعف عضله مثانه کمک کند.
یوروفلومتری و اندازه‌گیری ادرار باقی‌مانده با سونوگرافی بدون ورود سوند انجام می‌شوند. در مقابل، سیستومتری و تست فشار-جریان معمولاً به سوندهای باریک برای اندازه‌گیری فشار داخل مثانه نیاز دارند.
دکتر مریم کرمعلی
جراح و متخصص زنان، زایمان و نازایی
فلوشیپ اختلالات کف لگن و جراح زیبایی زنان
– عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران از سال 1393 تا کنون
– عضو شورای پژوهشی دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی اراک از سال ۱۳۹۱ تا ۱۳۹۳
– عضو کمیته آزمون های بالینی کارآموزی و کارورزی از سال۱۳۹۱ تا ١٣٩٣
– عضو EDC دانشگاه علوم پزشکی اراک ١٣٩١ تا ١٣٩٣
0 Comments